Praca przymusowa pod lupą. Komisja publikuje wytyczne do Forced Labour Regulation (FLR)

3 września 2026 r. Komisja Europejska opublikowała wytyczne dotyczące stosowania rozporządzenia (UE) 2024/3015 w sprawie zakazu produktów wytwarzanych z wykorzystaniem pracy przymusowej (Forced Labour Regulation, FLR). Dokument doprecyzowuje m.in. sposób prowadzenia dochodzeń, ocenę ryzyka, wymagania dowodowe oraz oczekiwania wobec przedsiębiorców.

To ważny moment dla przedsiębiorców, ponieważ FLR zacznie być stosowany od 14 grudnia 2027 r., a jego zakres obejmie praktycznie wszystkie produkty wprowadzane na rynek UE lub z niego eksportowane – niezależnie od branży, kraju pochodzenia czy wielkości przedsiębiorstwa.

Czego dotyczy FLR?

FLR zakazuje wprowadzania do obrotu w UE, udostępniania na rynku UE oraz eksportu z UE produktów wytworzonych z wykorzystaniem pracy przymusowej. Zakaz dotyczy nie tylko gotowych wyrobów, ale również komponentów, surowców i półproduktów wykorzystywanych na dowolnym etapie łańcucha dostaw.

Co istotne, regulacja nie ogranicza się do określonych sektorów ani krajów wysokiego ryzyka. Obejmuje wszystkie produkty oraz wszystkie podmioty gospodarcze, w tym producentów, importerów, eksporterów, dystrybutorów i sprzedawców detalicznych.

Skąd mam wiedzieć, czy mój produkt podchodzi pod FLR?

Najprościej: FLR może dotyczyć każdej firmy, która wprowadza na rynek UE produkt, importuje go, sprzedaje, dystrybuuje albo eksportuje – nie tylko firm produkcyjnych. Kluczowe pytanie brzmi nie „czy działam w branży wysokiego ryzyka?”, ale „czy mój produkt albo jego komponenty mogły powstać z udziałem pracy przymusowej na którymkolwiek etapie łańcucha dostaw?”.

Przykładowo: marka odzieżowa, która zleca szycie ubrań poza UE, powinna sprawdzić ryzyko FLR nie tylko na poziomie szwalni, ale także dostawców tkanin, przędzy, barwników, guzików, zamków, opakowań i podwykonawców produkcyjnych. 

Podobnie importer elektroniki nie powinien ograniczać analizy do producenta gotowego urządzenia. Ryzyko może pojawić się wcześniej – przy wydobyciu i przetwarzaniu surowców, produkcji baterii, układów scalonych, przewodów, obudów, ekranów czy elementów montowanych przez wielopoziomowych dostawców. Także firma produkcyjna działająca w UE może mieć ekspozycję na FLR, jeżeli korzysta z komponentów, półproduktów, narzędzi, opakowań lub usług podwykonawców pochodzących z łańcuchów dostaw, w których występują podwyższone ryzyka pracy przymusowej. 

W polskich realiach typowe obszary do wstępnej oceny to m.in.

• odzież robocza i tekstylia,
• elektronika i sprzęt IT,
• opakowania papierowe i kartonowe,
• palety i wyroby z drewna,
• artykuły promocyjne,
• zabawki,
• meble,
• komponenty metalowe,
• produkty spożywcze i rolne,
• kawa, kakao, herbata,
• przyprawy,
• owoce morza
• oraz towary importowane z Azji lub kupowane przez wielopoziomowych pośredników.

FLR, EUDR i CSDDD: trzy regulacje, jeden kierunek

Publikacja wytycznych do FLR potwierdza trend widoczny już wcześniej w EUDR (rozporządzenie o wylesianiu) i CSDDD (dyrektywa o należytej staranności). Choć każda z tych regulacji koncentruje się na innym rodzaju ryzyka, wszystkie opierają się na tych samych fundamentach: przejrzystości łańcucha dostaw, identyfikowalności produktów, gromadzeniu danych od dostawców, ocenie ryzyk oraz wykazywaniu podejmowanych działań zarządczych. W praktyce oznacza to, że przedsiębiorstwa nie powinny traktować FLR, EUDR i CSDDD jako trzech niezależnych projektów compliance.

Dlaczego wdrożenie FLR może być wyzwaniem?

Przedsiębiorcy staną przed koniecznością przeanalizowania informacji dotyczących całego łańcucha dostaw, warunków prac i procesów zakupowych przedsiębiorstwa. Dla wielu przedsiębiorstw oznacza to konieczność uzyskania znacznie głębszej wiedzy o własnym łańcuchu dostaw niż dotychczas wymagano np. przez CSRD czy EUDR.

Choć należyta staranność w zakresie pracy przymusowej formalnie nie jest obowiązkowa, Komisja zaproponowała 6-etapowy model due diligence oparty na standardach OECD i ONZ, obejmujący uwzględnienie należytej staranności w związku z pracą przymusową w politykach przedsiębiorstwa i systemach należytej staranności, identyfikację ryzyka, działania zapobiegawcze, monitoring, raportowanie i środki naprawcze

Konsekwencje braku dostosowania mogą być bardzo dotkliwe.

Jeśli właściwy organ stwierdzi naruszenie może:

• zakazać wprowadzania produktu do obrotu,
• nakazać jego wycofanie z rynku,
• nakazać jego usunięcie lub zniszczenie,
• zablokować import lub eksport produktu na granicy UE.

Jakie kroki należy podjąć?

Publikacja wytycznych oznacza, że okres przygotowawczy do rozpoczęcia stosowania FLR wszedł w kluczową fazę. Dla wielu przedsiębiorstw najbliższe miesiące będą ostatnim momentem na uporządkowanie informacji o łańcuchach dostaw i wdrożenie rozwiązań, które pozwolą wykazać należytą staranność przed grudniem 2027 r.

W ALTO wspieramy organizacje m.in. w:

• identyfikacji produktów, dostawców i łańcuchów dostaw najbardziej narażonych na ryzyka związane z prawami człowieka, pracą przymusową i wylesianiem,
• przeprowadzaniu ocen ryzyka oraz mapowaniu łańcuchów dostaw,
• projektowaniu i wdrażaniu zintegrowanych procesów due diligence odpowiadających na wymagania FLR, EUDR i CSDDD,
• przeglądzie procedur zakupowych, kontraktów i dokumentacji pod kątem nowych wymogów regulacyjnych,
• opracowywaniu polityk, kodeksów postępowania dostawców oraz klauzul dotyczących praw człowieka i odpowiedzialnych praktyk zakupowych,
• przygotowaniu organizacji do kontroli, postępowań wyjaśniających oraz obsługi zapytań organów nadzorczych.