Plan kont fundacji rodzinnej: jak go zbudować? Konta, analityka i przykłady księgowań

Plan kont fundacji rodzinnej to część polityki rachunkowości, którą zarząd ustala na piśmie. Przepisy nie narzucają gotowego wzoru planu kont dla fundacji rodzinnej, dlatego trzeba go zaprojektować pod jej majątek i rozliczenia podatkowe. Najważniejsze jest rozdzielenie funduszu założycielskiego, źródeł przychodów, świadczeń dla beneficjentów i rozrachunków z tytułu CIT.

Plan kont fundacji rodzinnej a polityka rachunkowości

Plan kont jest elementem dokumentacji zasad rachunkowości, którą każda jednostka musi mieć zgodnie z art. 10 ustawy o rachunkowości. Zarząd fundacji ustala tę dokumentację na piśmie i aktualizuje ją. Plan kont określa, jakie konta prowadzi fundacja i jak łączą się z nimi księgi pomocnicze.

Fundacja rodzinna jest osobą prawną, więc prowadzi pełne księgi rachunkowe. Polityka rachunkowości obejmuje m.in.:

• określenie roku obrotowego,
• metody wyceny aktywów i pasywów,
• zakładowy plan kont z zasadami klasyfikacji zdarzeń,
• zasady prowadzenia ksiąg pomocniczych,
• opis systemu przetwarzania i ochrony danych.

W fundacji rodzinnej polityka powinna dodatkowo określać, jak identyfikuje się fundatora, beneficjenta, rodzaj mienia, źródło przychodu i skutek podatkowy zdarzenia. Te informacje są potrzebne do rozliczeń CIT i do sprawozdania finansowego. Wsparcie w tym zakresie oferujemy w ramach usługi przygotowania polityki rachunkowości.

Czym plan kont fundacji rodzinnej różni się od planu kont spółki?

Podstawowe zasady rachunkowości są dla fundacji i spółki takie same. Różnica leży w treści zdarzeń i ich skutkach podatkowych. W spółce centralną rolę odgrywa kapitał zakładowy i wypłata dywidendy, a w fundacji rodzinnej fundusz założycielski i świadczenia dla beneficjentów.

Wniesienie mienia do fundacji rodzinnej nie jest aportem do spółki. Dlatego nie warto kopiować planu kont spółki bez zmian. Konta trzeba dopasować do konstrukcji fundacji.

Jak zbudować plan kont fundacji rodzinnej?

Plan kont fundacji warto projektować od strony zdarzeń, które naprawdę wystąpią, a dopiero potem nadawać numery. Zespoły kont mogą być typowe, ale analityka musi odzwierciedlać specyfikę fundacji. Poniższe numery kont są przykładowe i powinny wynikać z polityki rachunkowości konkretnej fundacji. Projekt planu kont przygotowujemy w ramach księgowości dla fundacji rodzinnych. Budowę planu kont fundacji omawialiśmy też podczas webinaru „Wyzwania rachunkowe i podatkowe w fundacjach rodzinnych”.

Przykładowa struktura planu kont:

Fundusz założycielski i wniesione mienie

Fundator wnosi mienie na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości określonej w statucie, nie niższej niż 100 000 zł (art. 17 ustawy o fundacji rodzinnej). Fundacja nie może zwracać fundatorowi tego mienia, chyba że ustawa stanowi inaczej (art. 20). Fundusz założycielski jest jednym funduszem fundacji, ale jego konto warto prowadzić z analityką według fundatorów.

Przy wnoszeniu mienia występują trzy różne wartości:

• wartość mienia na potrzeby ustawy o fundacji rodzinnej, czyli wartość rynkowa składników innych niż pieniądze na dzień wniesienia (art. 19),
• wartość według stanu i cen z chwili wniesienia oraz wartość podatkowa, które wpisuje się do spisu mienia (art. 27),
• wartość bilansowa, ustalana według zasad ustawy o rachunkowości i polityki rachunkowości.

Te wartości nie muszą być równe. Plan kont i księgi pomocnicze powinny pozwolić powiązać każdy składnik ze spisem mienia.

Działalność dozwolona i działalność poza art. 5 ustawy

Art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej wymienia zamknięty katalog działalności gospodarczej fundacji. Obejmuje m.in. najem i dzierżawę, udział w spółkach i funduszach, obrót papierami wartościowymi oraz zbywanie mienia, które nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia. W zakresie działalności poza tym katalogiem fundacja płaci 25% CIT (art. 24r ustawy o CIT).

Dlatego jedno konto „przychody” nie wystarczy. Przychody warto rozdzielić co najmniej na:

• najem i dzierżawę,
• przychody z udziałów, akcji i funduszy,
• zbycie mienia,
• odsetki od pożyczek,
• działalność, która może wykraczać poza art. 5.

Osobnej analityki wymaga też najem na rzecz fundatora, beneficjenta lub podmiotów z nimi powiązanych. Zgodnie z art. 6 ust. 8 ustawy o CIT zwolnienie nie obejmuje przychodów z najmu lub dzierżawy, jeśli ich przedmiotem jest przedsiębiorstwo, jego zorganizowana część albo składniki majątku służące działalności takiej osoby lub podmiotu, przy spełnieniu warunków ustawowych. Sam fakt, że najemcą jest fundator lub beneficjent, nie przesądza jeszcze o utracie zwolnienia.

Świadczenia dla beneficjentów i rozliczenia z nimi

Świadczenie dla beneficjenta to przekazanie mu środków, rzeczy lub praw albo oddanie ich do korzystania zgodnie ze statutem i listą beneficjentów (art. 2 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej). Świadczenie nie jest kosztem działalności fundacji. To dystrybucja majątku zgodna z celem fundacji.

W planie kont potrzebne jest osobne konto rozrachunków z beneficjentami, z analityką według beneficjenta i rodzaju świadczenia. Świadczenia niepieniężne, np. bezpłatne lub częściowo odpłatne korzystanie z mieszkania, też muszą być ujęte i wycenione, bo od nich również płaci się 15% CIT. Zasady ich wyceny określa art. 24q ust. 5 ustawy o CIT.

Konta podatkowe: CIT od świadczeń i działalności niedozwolonej

Fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia z CIT, ale płaci podatek w określonych sytuacjach. Najważniejsze to 15% CIT z art. 24q ustawy o CIT, który obejmuje świadczenia, mienie przekazywane przy rozwiązaniu fundacji i tzw. ukryte zyski, oraz 25% CIT od działalności poza art. 5 (art. 24r). Każdy z tych podatków warto rozliczać na osobnym koncie rozrachunkowym, a ukryte zyski wyodrębnić w analityce, np. przy transakcjach z fundatorem lub beneficjentem.

Osobne konta ułatwiają:

• terminową wpłatę 15% CIT do 20. dnia miesiąca następującego po przekazaniu świadczenia,
• przygotowanie rocznej deklaracji CIT-8FR, składanej do końca trzeciego miesiąca roku następnego,
• ustalenie podstawy opodatkowania działalności poza art. 5,
• uzgodnienie podatków z księgami na koniec roku.

Przykładowe księgowania w fundacji rodzinnej

Poniższe przykłady pokazują logikę zapisów, a nie jedyny poprawny wariant. Konkretne konta i sposób prezentacji w wyniku finansowym powinna określać polityka rachunkowości. Przy złożonych zdarzeniach decyzję warto uzgodnić z biegłym rewidentem i doradcą podatkowym.

Wniesienie nieruchomości lub udziałów

Fundator wnosi do fundacji nieruchomość na pokrycie funduszu założycielskiego. Przy wartości bilansowej przyjętej według polityki rachunkowości w kwocie 5 000 000 zł zapis może wyglądać tak:

• Wn Nieruchomości (analityka: nieruchomość X, fundator A) 5 000 000 zł
• Ma Fundusz założycielski (analityka: fundator A) 5 000 000 zł

Przy wniesieniu udziałów po stronie Wn ujmuje się długoterminowe aktywa finansowe. Równolegle trzeba wpisać składnik do spisu mienia z wartością z chwili wniesienia i wartością podatkową.

Przychód z najmu

Fundacja wynajmuje lokal i wystawia fakturę na 10 000 zł netto miesięcznie. Zapis może wyglądać tak:

• Wn Rozrachunki z najemcami 10 000 zł (plus VAT, jeśli najem jest opodatkowany)
• Ma Przychody z najmu (analityka: nieruchomość X, najem na rzecz podmiotu niepowiązanego) 10 000 zł

Analityka pokazuje od razu, czy najem mieści się w art. 5 ustawy i czy nie dotyczy fundatora lub beneficjenta.

Wypłata świadczenia dla beneficjenta

Fundacja wypłaca beneficjentowi świadczenie pieniężne 100 000 zł. Zapis może wyglądać tak:

• Wn Rozliczenie świadczeń dla beneficjentów 100 000 zł
• Ma Rozrachunki z beneficjentem B 100 000 zł
• Wn Rozrachunki z beneficjentem B 100 000 zł
• Ma Rachunek bankowy 100 000 zł

Równolegle fundacja rozpoznaje 15% CIT, czyli 15 000 zł:

• Wn Podatek dochodowy (art. 24q) 15 000 zł
• Ma Rozrachunki publicznoprawne: CIT 15% 15 000 zł

Beneficjent otrzymuje pełne 100 000 zł, bo podatek obciąża fundację. Sposób prezentacji świadczeń i podatku w sprawozdaniu finansowym powinna rozstrzygać polityka rachunkowości.

Plan kont a JPK_KR_PD: znaczniki kont w fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna przesyła księgi w strukturze JPK_KR_PD, mimo że korzysta ze zwolnienia z CIT. Ministerstwo Finansów wskazuje, że art. 9 ust. 1d pkt 1 ustawy o CIT zwalnia z tego obowiązku podatników zwolnionych z CIT, z wyjątkiem fundacji rodzinnych. Obowiązek wchodzi etapami: fundacje składające miesięczny JPK_V7M przesyłają księgi za lata rozpoczynające się po 31 grudnia 2025 r., a pozostałe za lata rozpoczynające się po 31 grudnia 2026 r. Plan kont warto jednak od początku projektować z myślą o znacznikach kont.

Konta w JPK_KR_PD oznacza się znacznikami ze słowników z rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie dodatkowych danych. MF wyjaśnia, że oznacza się każde konto, którego treść odpowiada znacznikowi. Jeśli na jednym koncie są zdarzenia o różnych znacznikach, MF wskazuje, że należy podzielić je na jednorodne grupy na osobnych kontach analitycznych.

W fundacji rodzinnej oznacza to zwłaszcza rozdzielenie:

• przychodów objętych zwolnieniem,
• przychodów z działalności poza art. 5,
• rozrachunków z tytułu 15% CIT od świadczeń,
• pozostałych operacji majątkowych.

Więcej o znacznikach piszemy w artykule JPK_KR_PD: struktura, znaczniki i raportowanie CIT.

Kiedy zaktualizować plan kont fundacji rodzinnej?

Plan kont trzeba aktualizować za każdym razem, gdy zmienia się działalność fundacji, jej majątek lub przepisy. Ustawa o rachunkowości nie wymaga corocznej aktualizacji, ale przegląd przed początkiem roku obrotowego to dobra praktyka. Plan kont z dnia założenia fundacji rzadko wystarcza na kolejne lata.

Aktualizacja jest potrzebna m.in. wtedy, gdy fundacja:

• nabywa nowy rodzaj aktywów, np. pierwszą nieruchomość na wynajem,
• zaczyna wypłacać świadczenia niepieniężne,
• udziela pożyczek spółkom lub beneficjentom,
• zawiera transakcje z fundatorem lub podmiotami powiązanymi,
• zostaje objęta nowymi obowiązkami, np. JPK CIT.

Zmiany w planie kont wprowadza zarząd przez aktualizację polityki rachunkowości.

FAQ

Czy istnieje wzór planu kont fundacji rodzinnej?

Nie ma urzędowego wzoru planu kont dla fundacji rodzinnej. Ustawa o rachunkowości wymaga, aby fundacja miała zakładowy plan kont jako część polityki rachunkowości, ale jego treść zależy od jednostki. W praktyce korzysta się z typowych zespołów kont i dostosowuje analitykę do specyfiki fundacji: funduszu założycielskiego, świadczeń, źródeł przychodów i rozliczeń CIT.

Jak zaksięgować wniesienie mienia do fundacji rodzinnej?

Wniesienie mienia na pokrycie funduszu założycielskiego ujmuje się zwykle jako zwiększenie aktywów (np. nieruchomości lub udziałów) i funduszu założycielskiego. Konto funduszu warto prowadzić z analityką według fundatorów. Wartość bilansową ustala się według polityki rachunkowości. Wartość z chwili wniesienia i wartość podatkową wpisuje się dodatkowo do spisu mienia.

Czy świadczenie dla beneficjenta jest kosztem fundacji?

Nie. Świadczenie to przekazanie beneficjentowi majątku fundacji zgodnie ze statutem, a nie koszt uzyskania przychodu. Dlatego warto księgować je na osobnym koncie, oddzielnie od kosztów działalności. Od świadczenia fundacja płaci 15% CIT. Podatek obciąża fundację i nie pomniejsza kwoty wypłacanej beneficjentowi.

Dlaczego plan kont musi rozdzielać źródła przychodów?

Bo fundacja rodzinna może prowadzić działalność tylko w zakresie z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Działalność poza tym zakresem jest opodatkowana 25% CIT. Osobne konta dla najmu, udziałów, zbycia mienia i odsetek pozwalają wykazać, które przychody są zwolnione, a które opodatkowane. Ułatwiają też oznaczanie kont w JPK_KR_PD.

Czy plan kont fundacji rodzinnej trzeba dostosować do JPK CIT?

Tak. Fundacja rodzinna nie jest zwolniona z JPK CIT, mimo że korzysta ze zwolnienia z CIT. Konta w JPK_KR_PD oznacza się znacznikami ze słowników Ministerstwa Finansów. Jeśli na jednym koncie są zdarzenia o różnych znacznikach, trzeba je rozdzielić na konta analityczne. Najłatwiej zaprojektować to już przy tworzeniu planu kont.

Jak ALTO wspiera

Projektujemy plany kont i polityki rachunkowości dla fundacji rodzinnych od chwili ich powstania. Pomagamy ująć wkłady fundatorów, rozdzielić źródła przychodów i przygotować konta pod JPK_KR_PD. Nasi księgowi współpracują z doradcami podatkowymi, więc struktura kont od razu uwzględnia rozliczenia 15% i 25% CIT. Sprawdź, jak wygląda nasza księgowość dla fundacji rodzinnych.

Za księgowość fundacji rodzinnych w ALTO Advisory odpowiada Katarzyna Pędzich, Accounting Senior Manager.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz.U. 2023 poz. 326 ze zm.), art. 2, 5, 17, 19, 20, 27
• Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), art. 10
• Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. 2026 poz. 554), art. 6, 9, 24q, 24r
• Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 16 sierpnia 2024 r. w sprawie dodatkowych danych, o które należy uzupełnić prowadzone księgi rachunkowe podlegające przekazaniu na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. 2024 poz. 1314 ze zm.)
• Ministerstwo Finansów, Pytania i odpowiedzi JPK_PD: https://www.podatki.gov.pl/podatki-firmowe/jednolity-plik-kontrolny/jpk_pd/pytania-i-odpowiedzi-jpk_pd